Er kwam geen klimaatverdrag dank zij falende politici die zich niet los kunnen maken van achterhaalde denkbeelden. Het ging er in Kopenhagen uiteindelijk alleen maar om wie kapitein is van het zinkende schip, in plaats van het organiseren van een gezamenlijke inspanning om het schip drijvend te houden.

Want om de temperatuurstijging gemiddeld onder de 2 graden te houden moet er tegen 2050 wel 80% minder CO2 worden uitgestoten. Ten opzichte van 1990. Concreet betekent dat: in 2050 geen fossiele brandstoffen meer. Dat is over 40 jaar, net zo ver vooruit als 1970 achter ons ligt. Hoe we dat gaan organiseren, daar hoor je geen staatshoofd over. Ook Obama niet.

Dat maakt glashelder dat de vraag niet langer kan zijn wat regeringen BEREID zijn te doen, maar wat ze KUNNEN doen en wat er voor nodig is om dat te realiseren. Problemen van een nieuwe orde kunnen niet worden verholpen met oplossingen uit een voorbije tijd.

Die nieuwe orde was zichtbaar aanwezig in Kopenhagen: nooit eerder waren er zoveel mensen om duidelijk te maken dat het hun menens is met verandering. Nooit eerder deed de organisatie zoveel moeite om zoveel mogelijk van die mensen buiten te houden. Het krampachtige optreden van de Deense politie lijkt een stuiptrekking van een gevestigde orde die zich geen raad weet met de diagnose van haar zieke gestel.

De signalen van die nieuwe samenleving kun je ook zien in de rest van de wereld. Overal organiseren mensen zich om oplossingen te vinden en toe te passen om aan een maatschappij te sleutelen die houdbaar is. Opvallend is daarbij ook het verschil in aanpak tussen overheden. Waar landelijke en federale regeringen worstelen vanuit verouderde structuren en denkbeelden, pakken veel lagere overheden zaken samen met bevolking en bedrijven veel directer aan. De voorbeelden daarvan zijn zichtbaar over de hele wereld.

Dat al die inspanningen niet te controleren en te plannen zijn, maakt niet uit. Dat kan uiteindelijk zelfs een beter resultaat tot gevolg hebben. Want elke individuele actie levert besparing van energie, minder uitstoot en een groter bewustzijn bij de deelnemers op, waardoor een zichzelf versnellend proces ontstaat. Pogingen om zaken centraal, van boven af te regelen en op te leggen leveren tijdverlies door machtstrijd, bureaucratie, frustratie en weerstand op, met als gevolg het uitblijven van resultaten.

Het weer van de laatste dagen maakt dat heel mooi zichtbaar: waar mensen wachten op de overheid om schoon te vegen blijft de weg doorgaans lang versperd. Waar iedereen voor zijn eigen deur schoonveegt  is de weg in no time weer begaanbaar.

In die nieuwe orde zal ook de politiek worden afgerekend op resultaat, een methode waaraan ze de burgers al geruime tijd wil binden. Dat betekent dat een regering die niet bereid en in staat is om haar burgers tegen evidente dreigingen en gevaren te beschermen, door die zelfde burgers zal worden afgeserveerd.

Een overheid daarentegen, die enerzijds duidelijke grenzen stelt en aan de andere kant de bevolking flexibel faciliteert bij het organiseren van oplossingen, zal op alle fronten winnen: ze draagt bij aan het voorkomen van catastrofale klimaatverandering en ze legt de basis voor een creatieve, solidaire en veerkrachtige economie die ook tegenslagen als gevolg van niet meer te voorkomen effecten van klimaatverandering beter kan opvangen. Daarmee verschaft een land zich een concurrentievoordeel dat in een nieuwe economische en maatschappelijke orde wel eens van overlevensbelang kan blijken.

 Peter van Vliet