OPINIESTUK VAN MINISTER JOKE SCHAUVLIEGE

VN-secretaris-generaal Ban Ki-Moon sprak bij de opening van het internationaal Jaar van de Biodiversiteit een boodschap van hoop uit: "Biodiversiteit gaat niet alleen over planten en beestjes. Biodiversiteit gaat over het leven. Het gaat over uw leven, ons leven! Hier en nu." Er valt geen minuut te verliezen, zegt Joke Schauvliege, Vlaams minister van Leefmilieu, Natuur en Cultuur.

2010 moest volgens een afspraak uit 2001 tussen alle EU-regeringsleiders een kanteljaar worden. Het jaar waarin de achteruitgang van de biodiversiteit wereldwijd zou worden gestopt. Het draaide anders uit. Vandaag sterven meer soorten uit dan toen de ambitieuze doelstelling werd gelanceerd. De derde Global Biodiversity Outlook, een vierjaarlijkse analyse van de Verenigde Naties, bevestigt dit. De ontbossing schrijdt verder aan 6 miljoen hectare per jaar. De laatste 20 jaar is 35% van de mangroves verdwenen. Slechts 12% van de landoppervlakte is beschermd gebied, amper een half procent van de mariene oppervlakte is beschermd. Sinds 1970 is een derde van de soorten verdwenen. Ook Vlaanderen ontsnapt er niet aan: slechts een soort op de vier doet het goed en driekwart van de habitats is op termijn bedreigd.

Signalen ernstig nemen

De daling van sommige soorten als de roerdomp en de bruine kiekendief duidt erop dat het niet zo goed gaat met onze waterrijke gebieden. Vroeger hebben we onze waters ingedijkt, en nu zijn we bezig ze ruimte terug te geven. Het indijken verstoorde sommige soorten, maar zorgde soms ook voor volgelopen kelders, overstroomde straten en doorgebroken dijken.

Onrustwekkend is ook de vermindering van typische akkervogels als de veldleeuwerik, de grauwe gors en de geelgors. Met de akkervogels verdwijnen ook kleine landschapselementen, zoals hagen, houtkanten en overhoekjes. Als we ze op een verstandige manier terug in het landschap kunnen brengen, is dit goed voor de landbouw, goed voor de natuur en goed voor de recreatie.

Lichtpunten

Maar er zijn ook lichtpunten. De jongste jaren werden heel wat inspanningen geleverd voor een aantal bedreigde soorten zoals bv. de boomkikker. Daardoor is de populatie nu drie keer groter dan tien jaar geleden. Heel wat watervogelsoorten nemen weer toe in Noordwest-Europa omdat er meer geschikte habitat werd gecreëerd. Tal van bosvogels doen het beter omdat onze bossen ouder en diverser worden. Duurzaam bosbeheer en het Vlaamse beleid hiertoe werpen hun vruchten af.

Biodiversiteit gaat over zowel soorten, hun genen, hun leefomgeving als alle daaraan gekoppelde interacties. Dat verfijnde netwerk is te vergelijken met een weefgetouw. Je kan hier en daar een paar draadjes losmaken. Maar als je er te veel fragmenten uithaalt, rafelt het weefgetouw uiteen. Soms lijkt het alsof we vooral bezig zijn met soortje X en plantje Y.

Details? Die "details" mogen ons niet doen vergeten waarom we dit eigenlijk aan het doen zijn: de achteruitgang van de biodiversiteit is een indicatie - ik zou bijna zeggen een alarmsignaal - dat onze levenswijze niet duurzaam is. In het geval van biodiversiteit kunnen een paar weggelaten draadjes al een heleboel natuurlijke processen zoals drinkbaar water en gezonde luchtverversing verstoren. De achteruitgang van onze soortenrijkdom brengt dus onze basisbehoeften in gevaar.

Aanpak op maat

Biodiversiteit is een soort levensverzekering. Sommigen echter willen liever zorgen voor de echte natuur in de Alpen, de Poolse oerbossen of de Waddenzee maar vinden inspanningen voor de natuur in het verstedelijkte Vlaanderen kosten op het sterfhuis. Maar de voorbeelden die ik net opsomde, bewijzen dat het loont als iedereen voor de eigen achterdeur begint. Ook voor Vlaanderen zijn hier en nu inspanningen noodzakelijk. Onze "stadstaat" vraagt natuurlijk een heel specifieke aanpak. We zitten hier met een specifieke biodiversiteit op een kleine oppervlakte en tegelijk met een grote diversiteit aan maatschappelijke vragen en noden. Samenwerking dringt zich op.

Meer biodiversiteit, ook buiten de natuurgebieden is alvast de uitdaging volgens de Europese Commissie. Wat kan het bedrijfsleven, de landbouwer, de bosbeheerder, de stedeling, de natuurliefhebber voor biodiversiteit betekenen? Het begint alleszins met sensibilisatie en educatie, met een bloemrijk grasland in de tuin of een nestplaats voor gierzwaluwen aan het bedrijf. Toen we twee jaar geleden met een heleboel partners rond de tafel gingen zitten om samen te werken rond de bescherming van onze meest bedreigde soorten en habitats, was er argwaan. Vandaag werken we samen om op Vlaams niveau doelstellingen te bepalen voor die beschermde soorten. Op die manier vergroot het draagvlak voor de problematiek. Aanvankelijk dachten overheden, natuurverenigingen en andere enthousiastelingen misschien te veel dat ze door eigen inspanningen de trend konden ombuigen. Nu weten we dat iedereen een deel van de inspanningen zal moeten dragen, hoe klein of groot deze ook mogen zijn.

Bij de start van het Jaar van de Biodiversiteit zei de Duitse kanselier Angela Merkel dat de biodiversiteitproblematiek minstens zo belangrijk is als de klimaatproblematiek. Daarmee legde ze de vinger op de wonde. Inspanningen zijn broodnodig. Niet zozeer om esthetische of romantische redenen, wel om ons economisch en ecologisch systeem te stutten. De diensten die de natuur ons levert zijn immers onbetaalbaar.

De internationale VN-onderhandelingen in Nagoya in oktober moeten uitmonden in een strategie en doelstellingen om de afname van de biodiversiteit wereldwijd te stoppen en te herstellen. Dit is een belangrijke uitdaging voor ons Europees voorzitterschap. Laat 2010 dus niet het jaar zijn waarin we de doelstellingen niet gehaald hebben, maar het jaar worden waarin we bindende afspraken maken om de daling van de biodiversiteit tegen 2020 te stoppen.

Joke Schauvliege

Vlaams minister van Leefmilieu, Natuur en Cultuur

Reageer: Kabinet.schauvliege@vlaanderen.be