Vorig jaar werd Batibouw het "Salon van de afbraak" genoemd met 435 containers met afval. Minister Crevits stelde daarom naar aanleiding van de standenopbouw het PLAN C voor, waar een toekomstbeeld wordt ontwikkeld voor een duurzaam materialenbeheer. Het is belangrijk om naar de volledige keten van een product als één geheel te beschouwen, ook wel ‘van wieg tot graf' of zelfs ‘van wieg tot wieg' genoemd, dus vanaf het ontwerp van het product tot het afval wordt.

Waarom overgaan naar duurzaam materialengebruik?

Grondstoffen en materialen worden een schaars en dus kostbaar goed. Vlaanderen staat nu al aan de Europese top op het vlak van het sorteren en het recycleren van het afval tot grondstoffen voor nieuwe producten. Toch moet het nog beter. In de eerste plaats door verder te blijven inzetten op afvalpreventie. Het beste afval is afval dat niet bestaat.

Het klassieke afvalbeleid grijpt in op het einde van het levensverhaal van een product, wanneer het afval geworden is. Het is echter veel logischer en vollediger om de hele keten van een product als één geheel te beschouwen. We zeggen ook wel 'van wieg tot graf' of zelfs ‘van wieg tot wieg'. Dat betekent dat niet alleen naar de afvalfase wordt gekeken, maar ook naar de manier waarop het ontwerp ecologisch vorm kan krijgen. De productie gaat met zo weinig mogelijk afval, materialen en energie gepaard. De producten worden zo ontworpen dat ze gemakkelijker te hergebruiken of te recycleren zijn.

Hoe kan een duurzaam materialengebruik gerealiseerd worden

1. Eco-efficiëntiescans

Jaarlijks worden er meer dan 300 eco-efficiëntiescans uitgevoerd bij Vlaamse ondernemingen. De eco-efficiëntiescan is een milieuaudit die ondernemers wijst op de ecologische en economische winsten die ze kunnen boeken door hun afval te valoriseren, minder energie en materialen te gebruiken, productieprocessen te herbekijken en milieuvriendelijker te ontwerpen.

2.      Ecodesign ondersteunen, onder meer door de Ecolizer

Milieuvriendelijk ontwerpen of ecodesign is een ander voorbeeld van een nieuw en duurzaam afval- en materialenbeleid. Ecodesign houdt rekening met de milieu-impact van een product van bij de ontwerp- en productiefase tot aan de afval- en recyclagefase. Dat levert niet alleen milieuvoordelen op, maar ook fraaie, esthetische designartikelen.

Ecodesign en duurzaam materialenbeheer kan ook toegepast op een beursstand, zeker op een beurs over bouwen en verbouwen. Om ontwerpers, ook van beursstanden, te ondersteunen in hun zoektocht naar meer milieuverantwoord materialen en producten, reikt de OVAM de Ecolizer aan. Hiermee kan op eenvoudige wijze de milieu-impact van een product over zijn hele levenscyclus worden ingeschat.

Voorbeeld

OVAM gebruikte in 2007 een volledig kartonnen stand op Design Brussels (zie foto in bijlage). Alle materiaal kwam opgevouwen toe in één doos. Holle zeteltjes dienden als opbergruimte voor communicatiemateriaal en grote zitzakken werden opgeblazen. Dit creatief en milieuverantwoord concept kreeg heel wat aandacht van de bezoekers.

De stand van het Vlaams Energieagentschap (VEA) op Batibouw is ook een goed voorbeeld van duurzaam materiaalgebruik. De panelen zijn tweedehands en worden bij elke beurs opnieuw gebruikt. Voor de aankleding worden de affiches van de lopende campagne aangebracht. De vloerbedekking wordt steeds op maat gelegd, maar kan nadien gerecycleerd worden.

3.      Milieuverantwoord materiaalgebruik en afvalbeheer in de bouw

Duurzaam materialengebruik hoort natuurlijk ook thuis op de werf, bij de bouwer en verbouwer. Met de goedkeuring van het uitvoeringsplan ‘Milieuverantwoord materiaalgebruik en afvalbeheer in de bouw' heeft minister Hilde Crevits de eerste stap gezet in de verruiming van het klassieke afvalbeleid naar een duurzaam materialenbeleid in de bouwsector. Het plan zet een Vlaams traject uit om tot prestatie-eisen voor materialengebruik in de bouw te komen en geeft impulsen aan de ontwikkeling van een ecologisch basislabel en een stringenter bio-ecologisch label voor bouwproducten. Bouwmaterialengebruik is naast energie-, water- en ruimtegebruik een belangrijk onderdeel van duurzaam bouwen.

Voorbeeld

De OVAM adviseert een aantal voorbeeldprojecten in Vlaanderen over het gebruik van duurzame bouwmaterialen en het selectief slopen van bestaande gebouwen. Dat is bijvoorbeeld het geval bij de heraanleg van de Leuvense Vaartkom.

4.      Plan C: van afvalbeheer naar duurzaam materialenbeheer

Als we de toppositie die we in Europa veroverd hebben, willen veilig stellen voor de toekomst dan moeten we nog verder durven denken en dan moeten we nog meer innoveren en investeren.

Daarom ga ik als minister van Leefmilieu ten volle voor het Plan C - het Vlaams transitienetwerk Duurzaam Materialenbeheer. Onder coördinatie van de OVAM en de K.U.Leuven, werken een 60-tal mensen uit overheidsdiensten, bedrijven, bedrijfsorganisaties, NGO's en de academische wereld samen aan een lange termijn toekomstbeeld voor duurzaam materialenbeheer in Vlaanderen.

Het is de ambitie van Plan C om te komen tot een kringloopeconomie met als spil een integraal materialenbeheer dat erin slaagt de talrijke kringlopen van materialen hoogwaardig te sluiten.

Binnen Plan C werden ondertussen een aantal transitieteams opgericht die de taak gekregen hebben om scenario's uit te schrijven om dit toekomstbeeld te realiseren en experimenten te formuleren waar we vandaag en de volgende jaren al mee aan de slag kunnen.

Voorbeeld

Het transitieteam groene chemie start een experiment over ‘chemical leasing'. Het concept bestaat erin dat producenten hun chemische producten leasen i.p.v. ze te kopen. Zo worden er minder chemicaliën gebruikt, ze worden beter aangewend, overschotten of restafval worden teruggenomen door de leasefirma die ervoor zorgt dat ze gerecycleerd worden en de materialencyclus gesloten kan worden. Momenteel laat ik de mogelijkheden onderzoeken om dit concept vanaf 2009 in Vlaanderen op te zetten.

Samen met de partners binnen Plan C werken we momenteel ook een businessplan uit om het Plan C netwerk te consolideren en zijn werking voor de volgende jaren te verzekeren. De transitie naar een duurzaam materialenbeleid kunnen we namelijk alleen maar waar maken als overheden, bedrijven, kennisinstellingen en middenveld samen werken aan een mooiere toekomst.