22 april was Earth Day. De dag waarop er wereldwijd wordt stilgestaan bij de klimaatproblemen. De dag van de aarde is ontstaan in 1970 in de USA. Inmiddels is het Earth Day Network  uitgegroeid tot een wereldwijd netwerk van mensen en organisaties die zich inspannen voor een beter milieu. Naar aanleiding van de viering van 40 jaar Earth day, was er ook een ceremonie in Rabat in Marokko. Rabat is als eerste Afrikaanse stad gekozen om de Marokkaanse intenties inzake milieuverbetering, meer duurzame energievoorziening en het tegenhouden van de woestijnvorming in de verf te zetten. Officiële vieringen van de Dag van de Aarde zijn er ook geweest in de Amerikaanse steden New York en Washington. Verder mochten ook Buenos Aires, Kolkota (het vroegere Calcutta) en Tokyo hun intenties in de kijker zetten...

Marokko dankt de aandacht van het internationale Earth Day comité aan het engagement dat het land genomen heeft om aandacht te hebben voor het milieubeleid via o.a. een Nationaal Programma voor huishoudelijke en gelijkgestelde afvalstoffen (met verbetering van de infrastructuur, maar ook de rehabilitatie van 300 stortplaatsen), een Programma ter bescherming van de luchtkwaliteit, een Nationaal waterzuiveringsprogramma, waarin de bouw wordt aangekondigd van waterzuiveringsstations voor meer dan 330 steden of het Preventieprogramma voor de risico's en industriële vervuiling. Deze programma's moeten het beleid op een hoger niveau trekken, met net als bij ons de nodige fiscale en financierende instrumenten. Om haar milieubeleid gestalte te geven, werd een grote vooruitgang geboekt op juridisch en wettelijk vlak met 5 nieuwe milieuregelgevingen die recent aangenomen werden. En dat is nog maar het begin. Ook zet Marokko volop in op de educatie en sensibilisatie, en zoekt ze lokale partners om haar milieubeleid uit te bouwen.

Ook Marokko ontsnapt niet aan de bedreigingen van de klimaatverandering. De regering heeft dan ook een Nationaal Actieplan tegen de klimaatopwarming opgesteld waarin zowel aandacht verbeteringsmaatregelen (promotie van hernieuwbare energie en energie-efficiëntie, meer dan 500.000 ha herbebossing in 10 jaar tijd, ed..) als adaptatiemaatregelen aan bod komen, zoals de bouw van dammen, een actieplan groene landbouw, een waterstrategie, ed... Daarnaast staat Rabat ook bekend als een groene stad, met een gemiddelde van 20 m² groene ruimte per inwoner.

In dit kader werd een projectoproep gelanceerd, waarin niet enkel milieu centraal stond, maar waar ook de verbetering van het levenskader van de burger centraal staat. Prioritair zal de overheid investeren in een 7-tal projecten:

(1) educatieprogramma in meer dan 690 scholen in 3 jaar tijd om de burger van morgen milieubewuster te maken;
(2) actieplan om de massa plastic zakken aan te pakken (elk jaar verbruikt  Marokko meer dan 100.000 ton plastic zakken);
(3) bescherming van het mariene milieu door toevoeging van artificiële elementen
(4) tegengaan van de woestijnvorming in de regio Chaouia Ouardighe, door aandacht te schenken aan herbebossing en verbeterd landbouwgebruik;
(5) tegengaan van de woestijnvorming in de regio Laayoune, wat een andere aanpak vergt door de verregaande verzanding die er optreedt;
(6) bevorderen van de vismigratie, voornamelijk problematisch door de vele dammen die doorstroming van o.a. vissen bemoeilijkt;
(7) Biogasinstallatie op de stortplaats, die zowel elektriciteit als warmte moet geven.

Dat er nog veel werk aan de winkel is, mag duidelijk zijn. Als case bekijken we het afvalbeleid in Marokko.

Afval is een gekend probleem in de Afrikaanse landen. Dit is niet anders in Marokko. Als het afval al niet langs de kant van de weg wordt gegooid, wordt het vandaag de dag ongesorteerd opgehaald. In de huidige agglomeraties wordt 70 procent van het huishoudafval opgehaald, de overheid wil dit optrekken naar 90 procent. Ze is ook recent gestart met een pilootproject in een nieuwe woonwijk in de buurt van de hoofdstad Rabat, waar er wel gescheiden opgehaald wordt. Ze hoopt zo ervaringen op te doen, en die achteraf te kunnen transponeren naar andere wijken en steden. Net als bij ons is de gescheiden ophaling in het begin voornamelijk een kwestie van sensibilisatie en discipline. Dat vraagt tijd...

Het grootste nadeel van deze ongescheiden ophaling is dat de mogelijkheden voor verwerking niet optimaal kunnen ingezet worden. Marokko investeert in stortplaatsen. Enerzijds in de rehabilitatie van alle oude stortplaatsen, waar weinig of geen aandacht was voor de leefomgeving en voor milieuaspecten. En anderzijds in de bouw van nieuwe stortplaatsen, die aan de Europese normen zouden moeten voldoen. Het is de Franse groep PIZZORNO die de meeste contracten in de wacht kon slepen. Ook in het uitgestrekte Marokko is het niet evident om goede zones te vinden waar stortplaatsen kunnen komen (afgebakende drinkwaterzones, bossen, ed...). Vlaanderen probeert haar stortplaatsen af te bouwen, en zet in op compostering, recyclage en recuperatie. De fractie die overblijft en die een calorische waarde heeft, wordt verbrand met energierecuperatie. Zo ver staat men nog niet in Marokko...

In Rabat werd recent de nieuwe stortinstallatie Oum Azza in gebruik genomen op een site van zo'n 100 ha. Er wordt 1.800 ton per dag verwerkt, of 600.000 ton op jaarbasis. In Rabat wordt er wel een aanzet gegeven tot sortering, maar dit is absoluut niet vergelijkbaar met onze installaties. De Marokkaanse niet-gesorteerde ophaling bevat grotendeels een organische fractie (35 procent), naast een belangrijk aandeel van 10 procent te recycleren materiaal (PET-flessen, metaal, batterijen, ed...).

De organische fractie wordt zeer rudimentair gescheiden op basis van de grootte van het materiaal. Dat dit niet de meest kwalitatieve scheiding is, mag duidelijk zijn. Het gescheiden materiaal bevat dan ook heel wat plastic en andere bestanddelen. Deze fractie wordt gecomposteerd en het is de bedoeling dat deze verkocht wordt voor landbouwgebruik rond de installatie. Vraag is in hoeverre dit geen verschuiving van het probleem is. Het gaat immers absoluut niet om een zuiver product...

De sortering van blik en plastic flessen gebeurt manueel. De weinige handen kunnen dit werk moeilijk kwalitatief goed doen. Daarnaast is er geen echte opvangmogelijkheid voorhanden om de aparte fracties in te zamelen, waardoor alle afval voor recyclage op 1 berg komt. Dat kan voor verwerking afgevoerd worden.

In Marokko zijn er vandaag echter zo goed als geen recyclage- en recuperatiebedrijven actief. Wil men de recyclage-industrie aantrekken, zal er toch een aanzienlijke kwalitatieve verbetering nodig zijn van het aangereikte materiaal.

Op termijn wil men ook het hoogcalorische afval naar cementovens brengen. Momenteel is dit niet bruikbaar in de ovens door het te veel aan chloor dat in de fractie aanwezig is. De restfractie wordt daarom volledig compact gestort.

Het drainagewater wordt wel degelijk opgevangen en elementair gezuiverd: een algemene nutriëntenverwijdering, met focus op de organische vervuiling. De 220 m³ die hieruit vrijkomt, kan voor irrigatie gebruikt worden. Hier opnieuw dezelfde bedenking als bij het gebruik van de compost. De zuivering haalt er geen gevaarlijk stoffen, zware metalen, ed uit. Als die dus in het afval aanwezig waren, zullen ze ook in het irrigatiewater aanwezig zijn... Een kwaliteitscontrole moet ingebouwd worden, alvorens dit water ook effectief op de velden te gebruiken.

Een verbrandingsoven is in Marokko nog niet aan de orde. Niet enkel is het technisch moeilijk haalbaar omdat de te grote organische (natte) fractie in het huishoudelijk afval voor een slechte verbranding zou zorgen, ook financieel vergt dit natuurlijk heel wat meer investeringen. Alle afval gaat dus naar de stortplaatsen. Gelukkig heeft de overheid begrepen dat er op dat vlak wel wat verbeteringen nodig zijn. Toch blijft het jammer dat ook deze landen opnieuw de hele leercurve moeten doorlopen, net zoals wij dat in onze streken gedaan hebben. Kennisoverdracht van onze ervaringen en technologieën zou een enorme milieuverbetering kunnen betekenen in deze landen!